Verkiezingsprogramma 2026

Opstaan voor het goede

Verkiezingen gaan over de manier waarop we willen samenleven en hoe we omgaan met schaarse middelen. Ze gaan over jou en mij. Over onze ouders, onze kinderen, onze buren, leerkrachten, zorgverleners, werkgevers en werknemers. We geloven dat mensen zijn gemaakt om samen te leven en God te eren. Daarmee neemt de ChristenUnie afstand van het individualisme: we kiezen voor een samenleving waarin mensen elkaar zien, elkaar de hand reiken, gestimuleerd worden samen te werken en er te zijn voor anderen.

De ChristenUnie gaat voor een Wageningen waar echt ruimte is om samen te leven. Hier is ruimte voor gemeenschappen, bewonersinitiatieven, verenigingen en kerken. Er is ruimte voor jong en oud, voor ouders om hun kinderen op te voeden, voor ouderen om nog steeds voluit mee te tellen, voor studenten om Wageninger te zijn. En er is ruimte voor de schepping om tot bloei te komen.
De ChristenUnie staat pal voor de vrijheid om mee te kunnen doen, omdat mensen in die vrijheid tot hun recht komen. Voor wie het zelf niet redt, is de overheid er als een schild voor de zwakken.

De ChristenUnie staat op voor het goede: voor goede hulp voor wie dat nodig heeft, voor een gezonde, groene en veilige leefomgeving, voor een dienstbare economie voor mens en schepping, voor een rechtvaardige overheid.
Over ‘het goede’ lezen we in de Bijbel onder andere het volgende: ‘Er is jou, mens, gezegd wat goed is, je weet wat de HEER van je wil: niet anders dan recht te doen, trouw te betrachten en nederig de weg te gaan van je God’ (Micha 6:8).
Wageningen heeft politici nodig die handen en voeten geven aan deze opdracht: recht doen aan onze medemens, onze maatschappij en onze leefomgeving. Maar niet alleen politici, we hebben met elkaar de verantwoordelijkheid om dat te doen als inwoners van Wageningen. Samen bouwen we aan de toekomst van Wageningen en kunnen we hoop verspreiden.

In dit verkiezingsprogramma leest u hoe we dit concreet maken:
1. We maken ontmoeting mogelijk, via de huizen van de wijk, speelplekken en bankjes in het groen
2. We zien naar elkaar om, naar jong en oud, ziek en gezond, en naar personen met een beperking, minima, en vluchtelingen
3. We bouwen voor jong en oud, met aandacht voor groen en leefbaarheid
4. We zorgen voor de schepping, door oog te hebben voor biodiversiteit en een groene omgeving en het klimaat
5. We bieden ruimte aan initiatieven van inwoners
6. We geven ruimte aan voetgangers en fietsers en hebben oog voor verkeersveiligheid

We gaan met een programma van hoop de verkiezingen in. Zorg voor de naasten en voor de schepping zijn de uitgangspunten van waaruit de ChristenUnie actief is. Om die zorg handen en voeten te geven, moet je zorgvuldig omgaan met de middelen (geld, gebouwen, ruimte) die de gemeente en de samenleving ter beschikking staan.
In dit programma werken we dit op diverse thema’s uit, wetende dat we niet werken aan een maakbare samenleving, maar dat we samen de samenleving maken en die nog mooier, groener en socialer is.

We horen bij een landelijke partij en dat biedt voordelen voor Wageningen. Snelle verbindingen naar gemeenten in de regio, naar de provincie en de Tweede Kamer zijn makkelijk gelegd.
De ChristenUnie is een partij van christenen voor alle mensen. Wij willen Gods liefde voor deze wereld, voor Nederland en voor Wageningen laten zien en doorgeven. Doe met ons mee! Sta met ons op voor het goede.

1 Opstaan voor een hoopvolle samenleving

Wageningen maken we samen. Dat is voor de ChristenUnie geen loze kreet. De mens is niet gemaakt om alleen te zijn. We hebben behoefte aan ontmoeting met anderen. Dat kan op vele manieren: in de winkel of op de markt, op en rond het sportveld, op het schoolplein en speelplek, thuis, op het werk en op visite, maar ook in meer formele zin: als hulpvrager en hulpverlener.
In dit hoofdstuk leest u onze plannen om te bouwen aan levende gemeenschappen, met ruimte voor nieuwe generaties om hoopvol op te groeien, een goed bestaan op te bouwen en steun aan elkaar te ervaren.

1.1 Een stad waarin we elkaar ontmoeten
Je thuis voelen in Wageningen, dat is waar de ChristenUnie op inzet. Iedereen heeft een plek nodig waar je veilig bent en gezien wordt, waar je tot rust kunt komen. En dan gaat het om meer dan alleen een dak boven je hoofd, dan gaat het om veiligheid, geborgenheid, je gezien weten. Dat ontstaat wanneer mensen elkaar ontmoeten. We geloven in een samenleving waarin mensen elkaar de hand reiken en er zijn voor de ander. Dit gaat in tegen het individualisme van onze tijd. Dat is geen zwakte, maar draagt juist bij aan verbondenheid.

Ontmoetingsplekken
We kiezen voor groene, leefbare wijken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en samen iets kunnen betekenen. Wijken waar ruimte is voor buurtinitiatieven die bijdragen aan verbondenheid en zorg voor elkaar. Ook stimuleren en ondersteunen we initiatieven die mensen helpen om met anderen in contact te komen. Hierbij denken we aan mooie voorbeelden als Markt 17 (een open inloopplek die is gestart door de gezamenlijke kerken), Ontmoetingshuis De Vrijheid (een laagdrempelige plek zijn voor iedereen die anderen wil ontmoeten, behoefte heeft aan gezelschap of gewoon een kop koffie wil drinken, ontstaan vanuit de Immanuëlkerk), en aan diverse organisaties als Stichting Present en het Vrijwilligers Centrum Wageningen (waar vrijwilligers zich inzetten voor hun naasten). De inzet van bewoners en vrijwilligers verdient waardering én professionele ondersteuning. Daarom vinden we het belangrijk dat er voldoende structurele financiering beschikbaar is om deze waardevolle initiatieven mogelijk te maken en te versterken.

1.2 Een stad waarin we naar elkaar omzien
Omzien naar elkaar doen we als gemeenschap. In het bijzonder zien we om naar mensen die door omstandigheden extra zorg of ondersteuning nodig hebben. Ons uitgangspunt is: elk mens is intrinsiek waardevol. Die waarde hangt niet af van prestaties, gezondheid, afkomst, leeftijd of geluk. Al het leven verdient het om voor gezorgd te worden, beschermd te worden, tot ontplooiing te komen en volwaardig mee te doen in onze samenleving.

Opgroeien, opvoeden en ondersteunen
We willen dat onze kinderen, de generatie van de toekomst, een hoopvol perspectief hebben. Wat we doen, moet goed zijn voor hen, nu en in de toekomst. We willen gezinnen steunen, als de belangrijke plek waar kinderen en jongeren liefdevol, veilig en met vertrouwen op moeten kunnen groeien. We zetten ons in voor gezinnen die moeite hebben om rond te komen en we blijven kinderarmoede actief bestrijden.
We willen goed onderwijs dat jongeren niet alleen voorbereidt op een baan en klaarstoomt voor de economie, maar ook voor het leven. Onderwijs waar ruimte is voor persoonlijke groei, verantwoordelijkheid en gemeenschapszin.
Voor een gezond gezinsleven is tijd en aandacht voor elkaar onmisbaar. Ouders staan behoorlijk onder druk: het combineren van werk en gezin vraagt veel, terwijl ook de sociale netwerken die vroeger hielpen bij de opvoeding, steeds vaker ontbreken. Daardoor zijn steeds vaker instanties nodig bij echtscheidingen en andere complexe problemen in de huiselijke sfeer. De ChristenUnie investeert liever in gezinnen en gemeenschappen, zodat zij elkaar kunnen dragen en ondersteunen om zo de noodzaak voor professionele hulp bij escalatie te ondervangen. De overheid moet zelf- en samenzorg stimuleren. Professionele hulp blijft beschikbaar voor wie dat nodig heeft.
Echtscheiding raakt niet alleen partners, maar ook kinderen, familie en vrienden. Wij willen dat er meer aandacht is voor relatieondersteuning en vroegtijdige hulp, zodat huwelijken en relaties versterkt kunnen worden. Waar scheiding toch plaatsvindt willen we dat er goede begeleiding is, met oog voor de veerkracht en veiligheid van kinderen.

Zorg en welzijn
De ChristenUnie gaat voor een gezonde samenleving. Gezond-zijn is een breed begrip, waarin betekenisvol leven centraal staat. Betekenisvol leven gaat over de lichamelijke aspecten van gezond zijn, maar ook over psychisch welbevinden, zingeving, mee kunnen doen en kwaliteit van leven. We streven naar goede zorg, zo dichtbij mogelijk georganiseerd, lokaal geworteld, voor iedereen beschikbaar en passend bij de persoonlijke situatie en levensovertuiging. Om ervoor te zorgen dat niemand buiten de boot valt, is maatwerk van groot belang wanneer reguliere regelgeving tekortschiet, of wanneer bestaande zorg geen passende oplossing biedt.
Zorg en welzijn liggen dicht bij elkaar. Toch staan hier schotten tussen die continuïteit van zorg door professionals en vrijwilligers belemmeren. We bieden ruimte aan innovatie, vernieuwing en verbetering door zorg- en welzijnsorganisaties.
Innovatie, vernieuwing en verbetering komen niet vanzelf. Dit vraagt om een goede samenwerking en afstemming tussen betrokken organisaties en stichtingen. We realiseren ons dat deze samenwerking tijd en dus geld kost. Wat ons betreft komt er daarom ook geld beschikbaar om samenwerkende partijen te faciliteren de samenwerking op te zoeken en ook concreet hiermee aan de slag te gaan.
Omzien naar elkaar geeft betrokkenen ook plezier, voldoening en verbinding. We mogen de kracht van onderlinge bemoediging en troost niet onderschatten. Zorg is ‘er zijn voor elkaar’: eens per week samen met een oudere koken en eten, een maatje zijn voor iemand met schulden of als groep een klus doen bij een gezin dat leeft in armoede. Mooie voorbeelden hierbij zijn Kom Eet en Schuldhulpmaatje.

Ouderen: wonen en zorg
De komende jaren zal de groep ouderen in Wageningen verder groeien. In 2030 is 1/3 van de inwoners van Wageningen ouder dan 65 jaar. Voor de ChristenUnie is het daarom van belang om het thema ‘Goed ouder worden’ hoog op de agenda te hebben staan. Dit heeft zowel betrekking op zorg en welzijn als ook op wonen. We streven daarbij naar een integraal aanbod van zorg, welzijn en wonen. Hierbij kijken we naar wat iedere oudere nodig heeft om goed oud te kunnen worden. Ondersteuning in en vanuit de buurt speelt daarbij een grote rol.
Veel ouderen kunnen zich zelfstandig redden, al dan niet met ondersteuning vanuit hun (informele) netwerk. Maar er zijn ook ouderen die kwetsbaar zijn op één of meerdere vlakken en voor wie aanvullende hulp of ondersteuning noodzakelijk is.
Steeds meer mensen met een zorgvraag wonen langer thuis. Woningen moeten dus geschikt zijn voor ouderen en mensen met een (lichamelijke) beperking. De ChristenUnie vindt dat de gemeente daarin, samen met woningeigenaren en woningcorporaties (De Woningstichting, Idealis) voorlichting moet geven over het levensloopbestendig maken van woningen of het aanbieden van een verhuiscoach naar een passender woning. Daarnaast willen we ruimte geven aan woonzorginitiatieven waarbij inwoners elkaar ondersteunen in verschillende levensfasen, zoals knarrenhofjes of woningen waarbij jongeren en ouderen samen in één huis wonen.

De ChristenUnie is blij dat Wageningen officieel het predicaat ‘Wageningen Dementievriendelijk’ heeft gekregen. We vinden het van groot belang dat we hier concreet mee aan de slag (blijven) gaan, waarbij een brede delegatie van hulp-, zorgverleners, welzijnsorganisatie, politie en kerken blijven streven naar een dementievriendelijke en dementie-inclusieve samenleving.
Van belang hierbij is het kunnen blijven wonen in de eigen vertrouwde omgeving, met een belangrijke rol voor de wijk. Mooie voorbeelden waarin dit praktisch handen en voeten krijgt, zijn het Geheugenhuis en het Odensehuis. Daarnaast wil de ChristenUnie het taboe rond dementie doorbreken. Dat vraagt om een gerichte, plaatselijke aandachtscampagne waarin informatievoorziening en hoe om te gaan met mensen met geheugenproblemen centraal staat. Medewerkers van de gemeente, ondernemers en winkelpersoneel krijgen een training aangeboden over het herkennen van signalen van dementie en hoe hiermee om te gaan.

Vrijwilligers en mantelzorgers
De gemeente kent vele vrijwilligers en we zijn trots op al het werk dat zij verzetten. Ze zijn van onschatbare waarde voor onze samenleving. Dit wil de ChristenUnie graag blijven faciliteren. Vrijwilligersorganisaties als Stichting Present en Vrijwilligers Centrum Wageningen moeten kunnen rekenen op ondersteuning door de gemeente voor onder andere kennisoverdracht, coördinatie en financiële middelen. Vrijwilligers kunnen, indien nodig, gratis een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) aanvragen. Ook moet de rol en ondersteuning van vrijwilligers goed verankerd blijven in de maatschappelijke doelen van het gemeentelijk welzijnsbeleid.
Vanouds heeft de ChristenUnie oog voor mantelzorgers en dit blijft voor ons ook onverminderd belangrijk. Informele hulp door partners, vrienden en vrijwilligers kan niet alle zorg vervangen. Mantelzorg is per definitie geen vrijwilligerswerk, ondanks dat er geen vergoeding tegenover staat. We willen de mantelzorgers waar mogelijk ontlasten, bijvoorbeeld door respijtzorg en dagbesteding. We willen speciale aandacht voor jongeren én (zeer) oude mantelzorgers.

Studenten
Studenten vormen een grote groep die apart aandacht verdient. Waar de studietijd voor velen de mooiste tijd van hun leven is, is de werkelijkheid voor sommigen anders. Door hoge studiedruk, financiële stress, schuldenproblematiek of mentale problemen kunnen studenten te maken krijgen met studie-uitval. Daarnaast kan schaamte en gebrek aan netwerk in Wageningen ertoe leiden dat studenten soms geen of te laat hulp zoeken. De ChristenUnie wil het taboe rondom financiële én mentale problemen bij studenten doorbreken en hen aanmoedigen tijdig hulp te zoeken. Ook vinden we het belangrijk dat (internationale) studenten hun weg kunnen vinden wanneer zij behoefte hebben aan hulp en ondersteuning.

Preventie
De afgelopen jaren zijn er veel zorgen geweest over financiële tekorten binnen het sociaal domein. Het Rijk bleef lange tijd achter met de financiën die gemeenten nodig hebben voor de uitvoering van de taken rond (jeugd)zorg. In Wageningen zetten we al sinds de start van de decentralisatie van de zorg in op preventie. Daardoor zorgen we ervoor dat mensen (langer) gezond blijven en op termijn de kosten voor de zorg afnemen. Dat laatste zien we inmiddels ook gebeuren.
Welzijnsactiviteiten (vooral georganiseerd binnen Welsaam) zijn hierin een belangrijke pijler, evenals voldoende beweging (sportbuurtwerk, Jongeren op Gezond Gewicht), de aandacht voor gezonde voeding (onder andere de gezonde sportkantine, gezond eten op scholen) en de Rookvrije Generatie. Vrijwel alle scholen en sportfaciliteiten kennen inmiddels een rookvrije zone. In toenemende mate zijn ook vapen, smartphone-gebruik en omgang met sociale media belangrijke thema’s als het gaat om preventie en gezondheid.
Mensen zijn te waardevol om zich te (laten) verliezen in verslavingen aan alcohol, roken, drugs, seks, gamen en/of gokken. Verslaving is geen vrijheid. De ChristenUnie wil dat preventie ook hier een belangrijke plek houdt. De opkomst en acceptatie van softdrugs en designerdrugs is zorgelijk. De risico’s van het gebruik van pillen als XTC en MDMA zijn groot.
Voorlichting op scholen, de universiteit en bij feesten moet vooral gericht zijn op preventie en pas daarna op het veilig gebruik en controle ervan. Rond coffeeshops moet de gemeente actief handhaven op de landelijk vastgestelde AHOJ-GI-criteria (verboden om: te Afficheren, Harddrugs te verhandelen, Overlast te veroorzaken, Jeugd onder de 18 toe te laten, Grote hoeveelheden te verhandelen en het Ingezetenschap controleren). Tegen illegale hennepkwekerijen wordt hard opgetreden.
Iedereen is van waarde. Toch ervaren steeds meer mensen, jong en oud, gevoelens van eenzaamheid, uitzichtloosheid of wanhoop. Als samenleving mogen we niet wegkijken van dit stille verdriet. Het is belangrijk dat we omzien naar elkaar en er zijn voor wie het moeilijk heeft. Wij zetten daarom in op een gemeente waar tijdig signaleren, openheid en vertrouwen centraal staan. Dat betekent dat medewerkers van scholen, zorginstellingen, huisartsenpraktijken, kerken, sportverenigingen en buurtinitiatieven worden toegerust om signalen van psychische nood te herkennen en bespreekbaar te maken. De gemeente werkt samen met scholen, jongerenwerk en welzijnsorganisaties om taboes te doorbreken en hulp laagdrempelig en zichtbaar te maken. Ook willen we dat nabestaanden na suïcide goede nazorg krijgen.

1.3 Een stad waarin iedereen mee kan doen
In Nederland groeien te veel kinderen in armoede op, vaak zelfs mét werkende ouders. Armoede leidt tot sociale problemen, slechtere schoolprestaties en veel stress. De ChristenUnie staat voor een ruimhartig armoedebeleid. Het huidige inkomenszekerheidbeleid is nog relatief nieuw. We vinden het daarom belangrijk om de werkwijze rondom dit beleid kritisch en constructief te blijven volgen. We vinden het van groot belang dat iedereen die financiële ondersteuning nodig heeft, deze ook daadwerkelijk kan krijgen. We kijken daarom ook kritisch naar de rekenmodellen die gebruikt worden en de uitwerking daarvan op onze inwoners. Waar nodig sturen we actief bij, zodat niemand tussen wal en schip komt te vallen.
We hechten veel waarde aan preventie van armoede en schulden, en de bestrijding daarvan. Door maatwerk en in samenwerking met lokale partners, zoals het diaconaal Noodfonds en Schuldhulpmaatje, willen we voorkomen dat mensen verder in de financiële problemen geraken, wanneer er problemen zijn waarin niet wordt voorzien door bestaande regelingen.
Sommige doelgroepen zijn extra kwetsbaar voor armoede en schulden, waaronder ouderen, chronisch zieken, mensen met een beperking, kinderen en jongeren en mensen met een (niet-Westerse) migratieachtergrond. Deze groepen willen we ruimhartig ondersteunen.

Initiatieven zoals de ‘Ik-zwem-mee’-regeling, of ‘Vakantiegeld Delen’ zijn voorbeelden van breed gedragen initiatieven van meerdere lokale organisaties en/of Wageningse kerken die wij een warm hart toedragen.
Sinds 1 januari 2021 is vroegsignalering van schulden een wettelijke taak van de gemeente (Wgs), maar deze vroegsignalering is gericht op een beperkt aantal gebieden, namelijk: wonen, nutsvoorzieningen en zorg. Betalingen die mensen vaak zo lang mogelijk proberen te voldoen, ook als er al schulden zijn. Door schuldproblemen in een nog vroeger stadium aan te pakken, kunnen veel problemen voorkomen of tijdig opgepakt worden. Dit kan bijvoorbeeld door aan te sluiten bij de Nederlandse Schuldhulproute (NSR). Via zo'n route worden inwoners met schulden vroegtijdig bereikt en kunnen ze in contact komen met passende hulp, waaronder zelfhulp, SchuldHulpMaatje, Humanitas of het Leger des Heils.
Voor sommige inwoners is preventie en vroegsignalering echter een gepasseerd station. Zij hebben te maken met langdurige schuldenproblematiek. Deze problematiek is vaak complex en hardnekkig. We vinden dat de Gemeente zich voor deze groep extra moet inspannen om de negatieve spiraal van langdurige (en vaak oplopende) schulden te doorbreken.

De ChristenUnie vindt het belangrijk te benadrukken dat mensen meer zijn dan hun verdienvermogen. Vrijwilligerswerk of een andere manier van participeren in de samenleving is ook waardevol, voor het welbevinden van iemand zelf, evenals voor de maatschappij. We hebben na een driejarig experiment met de bijstand in Wageningen gezien dat vertrouwen werkt. Het halen van een vinkje in het systeem kan niet het doel van het participatiebeleid zijn. Het doen van parttime werk, helder beleid over vrijstelling van giften en bijverdiensten en het mogelijk maken van het starten van een eigen onderneming met behoud van uitkering moeten mogelijk blijven.

Asielzoekers en vluchtelingen
Dat Wageningen een gastvrije stad is, zien we ook in de initiatieven die zijn ontstaan rond de asielzoekerscentra en de opvang van vluchtelingen. Denk hierbij aan stichtingen zoals Vluchteling Onder Dak en Welkom in Wageningen. Juist voor deze mensen is de vrijheid die in Wageningen gevierd en gevoeld wordt van grote waarde. De ChristenUnie wil zo min mogelijk beperkingen voor de tijdelijke bewoners van de azc’s om deel te worden van de Wageningse samenleving.
In de integrale benadering vormen opvang en huisvesting de basis. Als aan deze twee basisvoorwaarden is voldaan, kunnen asielzoekers en statushouders sneller verbinding maken met de maatschappij en met de beschikbare woonmogelijkheden en sociale netwerken. Met de juiste ondersteuning doen deze groepen daarna volwaardig mee in de samenleving. Hiermee kunnen gemeenten ervoor zorgen dat er draagvlak is en blijft in de samenleving, voor zowel opvang van asielzoekers als ook huisvesting, integratie en acceptatie van vergunninghouders.

Zo maken we dit concreet:
- We gaan voor een inclusieve inrichting van de buitenruimte.
Dat betekent dat stoepen begaanbaar zijn voor mensen met een rollator of kinderwagen, dat oversteekplaatsen veilig zijn voor blinden en slechtzienden, en woonbuurten en de omgeving van scholen veilig zijn voor spelende kinderen.
- Daarnaast willen we dat onze openbare ruimte ook dementievriendelijk wordt ingericht. Dat betekent overzichtelijke routes, herkenbare oriëntatiepunten en voldoende rustplekken, zodat mensen met dementie zich veilig en zelfstandig kunnen blijven bewegen in hun eigen buurt.
- Er komen (meer) bankjes langs wandelroutes naar winkels en andere voorzieningen, op de Grebbedijk, in parken en bij speelplaatsen.
- Op de plek van de oude Olympiahal komen niet alleen woningen, maar ook een park.
- In elke wijk zijn er speeltuinen. In speeltuinen komen er speeltoestellen die ook met een rolstoel toegankelijk zijn.
- Alle gemeentelijke gebouwen zijn toegankelijk voor mensen met een (lichamelijke) beperking.
- Gratis VOG voor vrijwilligers in welzijn, sport, cultuur en onderwijs.
- Ondersteuning voor mantelzorgers door o.a. respijtweekenden en mantelzorgcompliment te laten blijven bestaan.
- Investeer in gezinnen; uithuisplaatsingen moeten zoveel als mogelijk voorkomen worden.
- Investeren in jongerenwerkers, sportcoaches, vrijwilligers.
- Ondersteuning bij relatieproblemen en (v)echtscheidingsproblematiek.
- Goede samenwerking met huisartsen, welzijnsprofessionals en andere zorgverleners als het om jeugdzorg gaat, zodat er afspraken gemaakt kunnen worden over doorverwijzingen naar jeugdhulp.
- Scholen en organisaties worden getraind in het signaleren en bespreekbaar maken van psychische nood.
- Hulp voor inwoners die kampen met psychische nood is zichtbaar en laagdrempelig beschikbaar. Suïcidepreventie is daarvan een integraal onderdeel.
- De Huizen van de Wijk blijven bestaan. De huidige Pomhorst wordt vervangen door een nieuw gebouw.
- Op de Dreijen willen we een multifunctioneel gebouw voor buurtactiviteiten en voor non-profit organisaties die ruimte zoeken om tegen een redelijke, kostprijsdekkende huur activiteiten te organiseren.
- Vrijwilligersorganisaties kunnen rekenen op ondersteuning door de gemeente voor onder andere kennisoverdracht, coördinatie en financiële middelen.
- Armoedebeleid kritisch monitoren en bijsturen, zodat niemand die financiële ondersteuning nodig heeft, tussen wal en schip valt. Ook steunen we van harte aanvullende regelingen voor mensen in kwetsbare situaties en hebben aandacht voor schuldenproblematiek, zowel in preventie en vroegtijdige signalering als voor oplossingen voor langdurige schuldenproblematiek.
- We ondersteunen mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt om op hun eigen manier deel te nemen aan de samenleving, door (vrijwilligers)werk of op een andere wijze. Hierbij is meedoen belangrijker dan geld verdienen.
- We staan voor een ruimhartige opvang voor mensen die hun thuisland ontvlucht zijn en op zoek zijn naar een veilige plek. We streven ernaar om vluchtelingen zo veel en zo snel mogelijk mee te laten doen in de Wageningse samenleving.

2 Een stad waarin jong en oud samen wonen

Je thuis voelen in Wageningen, daar zet de ChristenUnie op in. Iedereen heeft een plek nodig waar je veilig bent en gezien wordt, waar je tot rust kunt komen. En dan gaat het om meer dan een dak boven je hoofd, het gaat om geborgenheid en je onderdeel voelen van je buurt. Dat ontstaat wanneer mensen elkaar kennen, doordat ze elkaar tegenkomen. We bouwen daarom geen huizen, maar gemeenschappen, waar mensen er kunnen zijn voor elkaar, en waar iedereen zich gekend weet.

2.1 Gezonde leefomgeving
De ChristenUnie zet in op leefbaarheid boven rendement voor ontwikkelaars. Nieuwbouw is hard nodig, want de woningmarkt staat onder druk, maar in Wageningen staat de leefbaarheid op sommige plekken ook onder druk. De ChristenUnie legt zich niet vast op te halen aantallen, maar wil per locatie kijken wat haalbaar is onder voorwaarde van een gezonde leefomgeving. Bij nieuwbouwplannen moet er voldoende groen aanwezig zijn en moeten parkeren en verkeersveiligheid gewaarborgd worden. De openbare ruimte moet uitnodigen tot ontmoeting en buiten spelen, en bijdragen aan biodiversiteit. Een goede procesbegeleiding is hierbij essentieel. Omwonenden krijgen nieuwe buren en willen graag meedenken over de leefbaarheid voor de oude en nieuwe bewoners van de buurt.

2.2 Wonen en verhuizen
De ChristenUnie ziet niet zozeer een woningprobleem, maar vooral een bewoon-probleem. De samenleving telt steeds meer 1- en 2-persoonshuishoudens. Jongeren die op latere leeftijd gaan trouwen/samenwonen, eengezinswoningen waarbij de kinderen het huis uit zijn en een toenemend aantal 1-oudergezinnen. Dit zorgt voor een grote druk op de huizenmarkt voor jongeren en starters terwijl er vele vierkante meters leeg staan.
De ChristenUnie wil dit graag voorkomen. Doorstroming op de huizenmarkt kan verlichting brengen op de oververhitte woningmarkt. We willen huurders en eigenaren van koopwoningen stimuleren om op tijd na te denken over verhuizen naar een passende woning wanneer de kinderen het huis uit zijn. Naast verhuiscoaches van de Woningstichting organiseert de gemeente ook door middel van woonhuiscoaches en voorlichtingsavonden voor huiseigenaren om op tijd te kijken naar hun woontoekomst.

2.3 Bouwen
Vanuit solidariteit en barmhartigheid zetten we ons in voor de bouw van betaalbare huur- en koopwoningen, voor starters, inwoners met een kleine portemonnee, en mensen met een zorgbehoefte. Het realiseren van voldoende woningen, levensloopbestendig, voor ouderen is een belangrijk speerpunt om de doorstroming op de woningmarkt los te trekken.
Er is veel eenzaamheid onder 1-persoonshuishoudens. Collectieve woonvormen of een collectieve ruimte binnen nieuwe appartementsgebouwen zijn belangrijk. Deze stimuleren onderling contact, gezelschap en burenhulp. Er is ruimte voor woonzorgprojecten, meergeneratiewoningen en hofjes.
We houden vast aan de 30-procent-eis, wat betekent dat 30 procent van grotere nieuwbouwplannen een sociale huurwoning moet zijn. Daarnaast moet 40 procent betaalbare koopwoningen zijn. Met name in deze twee categorieën komt voldoende aanbod namelijk niet vanzelf tot stand. Deze moeten met voorrang beschikbaar komen voor onze inwoners. Er is momenteel geen tekort aan studentenwoningen, daarom zetten we daar niet op in.
De ChristenUnie steunt bovendien een actief grondbeleid, zodat we als gemeente maximaal invloed hebben op de snelheid en inhoud van het woningbouwprogramma.
De ChristenUnie ziet mogelijkheden voor inbreidingslocaties, kavel- of woningsplitsing, of inwoning bij mensen die vinden dat ze in een te groot huis wonen, mits dit geen extra (m.n. parkeer)druk oplevert in de straat of buurt. We onderzoeken mogelijkheden voor het optoppen, ofwel een woonlaag bovenop een gebouw, of kavel- en woningsplitsing. Ook staan we open voor transformatie van kantoren naar woningen, in de binnenstad en op het Business en Science Park.
We zien geen ruimte voor grootschalige uitbreiding in het Binnenveld of de Eng. Dit gebied heeft niet alleen waarde voor landbouw en onderzoek, maar het is ook een belangrijk uitloopgebied voor onze inwoners voor een ommetje, rondje met de hond of hardloopronde. Daarnaast liggen mogelijke uitbreidingslocaties verder van de hoofdwegen en bushaltes, met als gevolg dat dit extra druk legt op de huidige ontsluiting van Kortenoord en Noordwest Alleen in de ‘oksel’ tussen de Haarweg, het zonnepark en de Nude zien we wel beperkt mogelijkheden, met het oog op realisatie van vooral sociale huurwoningen en sociale koopwoningen, met laagbouw en veel groen. Deze locatie is goed te bereiken met de fiets, bus en auto. Ook biedt dit de mogelijkheid om de snelheid op dit deel van de Lawickse Allee te verlagen naar 50 km/uur. Aan de klimaatdoelen voor het buitengebied die hier gelden zal blijvend worden gewerkt.

Zo maken we dit concreet:
- We zorgen voor een gezonde leefomgeving, met aandacht voor ontmoeting, groen en buitenspelen, ook als hierdoor minder woningen gebouwd kunnen worden.
- We zien toe op uitvoering van het gemeentelijk biodiversiteitsbeleid bij alle nieuwe ontwikkelingen.
- We zetten in op actief grondbeleid, waardoor de gemeente grip houdt op de schaarse grond in onze gemeente.
- We stimuleren VvE’s om bij verduurzaming van appartementen een woonlaag toe te voegen (optoppen) en denken vanuit een positieve houding mee met kavelsplitsing, woningsplitsing en inwoning (hospita-regeling).
- Inbreiding en optoppen heeft bij de ChristenUnie de voorkeur. Voor uitbreiding kan er gekeken worden naar eventueel bebouwen van de ‘Oksel’.
- We geven mensen die graag kleiner willen wonen begeleiding, zodat starters ruimte krijgen om een gezin te stichten.
- We willen collectieve woonvormen aanmoedigen.
- We houden vast aan de eisen die gesteld worden met betrekking tot realisatie van huur- en goedkope koopwoningen. 
Hoofdstuk 3 – Een stad waarin iedereen zich kan ontplooien

Sport, cultuur en recreatie bieden mogelijkheden om op een zinvolle manier de vrije tijd te besteden. Ze hebben positieve sociale, maatschappelijke en gezondheidseffecten. Ieder mens heeft gaven en talenten ontvangen om God te eren, anderen te dienen en zichzelf te ontplooien.

3 Een stad waarin iedereen zich kan ontplooien

Sport, cultuur en recreatie bieden mogelijkheden om op een zinvolle manier de vrije tijd te besteden. Ze hebben positieve sociale, maatschappelijke en gezondheidseffecten. Ieder mens heeft gaven en talenten ontvangen om God te eren, anderen te dienen en zichzelf te ontplooien.

3.1 Cultuur beleven en doen
Het culturele aanbod is van groot belang voor de leefbaarheid, en reden om in Wageningen te willen wonen. De ChristenUnie staat daarom voor een levendig verenigingsleven, waarin mensen hun creativiteit tot uitdrukking kunnen geven. Cultuur, zoals muziek, kunst, dans en toneel, verrijken het leven en de samenleving met creativiteit en zingeving. Het heeft de mogelijkheid om ons stil te zetten, te laten ontspannen, wakker te schudden en te verbinden.
Kunst en cultuur zijn eerst - en vooral - van de samenleving. De overheid vervult een belangrijke rol als subsidieverstrekker, opdrachtgever en bewaker van het culturele klimaat en cultuurhistorisch erfgoed. Het is belangrijk dat er een toegankelijk aanbod van kunst en cultuur is, met name voor jongeren. Door amateurkunsten te beoefenen, ontdekken en ontwikkelen zij hun creatieve talenten. De ChristenUnie steunt daarom cultuureducatie met betaalbare huisvesting.
Lessen in muziek, dans en beeldende kunsten moeten ook bereikbaar zijn voor de kleine portemonnee. Indien nodig wordt de gemeentelijke tegemoetkoming voor activiteiten van lokale amateurverenigingen en scholen in de Junushoff vergroot. Een professioneel poppodium heeft geen prioriteit.
De BBLTHK heeft een bijzondere plek in Wageningen. Het is meer dan een uitleenplek van boeken en verzamelplaats van informatie. De BBLTHK is van belang voor het leesonderwijs aan onze kinderen, het bestrijden van laaggeletterdheid, en een podium voor kunst, cultuur, debat en ontmoeting. De ChristenUnie wil zich in blijven zetten voor de brede inzetbaarheid van de BBLTHK.

 
3.2 Zuinig op onze cultuurhistorie
Erfgoed en monumenten zijn beeldbepalende elementen in de stad. Het zijn bakens van een veranderende wereld en brengen herinneringen met zich mee. Goed onderhoud en beheer van monumenten en erfgoed vinden we belangrijk. Daarom staan we ook open voor nieuwe invullingen van oude gebouwen, waarbij recht wordt gedaan aan de herinneringen die aan deze gebouwen verbonden zijn.
De ChristenUnie ziet graag een gevelfonds, een subsidie om de historische uitstraling van winkelpanden in het centrum van Wageningen te verbeteren. Voor de toren van de Grote Kerk op de Markt moet een onderhoudsplan (met financiering) komen. Om monumenten ook in de toekomst te kunnen gebruiken en dus toekomstig verval te voorkomen, kijken we naar wat mogelijk is om deze maximaal te verduurzamen zonder afbreuk te doen aan de historische elementen. Zonnepanelen op monumenten zijn geen taboe, deze kunnen een nieuwe tijdlaag toevoegen aan een monument zonder de constructie aan te tasten.

3.3 Sport en bewegen echt inclusief
Bij sport staat plezier voorop. Daarom kiest de ChristenUnie voor een toegankelijke sportwereld waarin iedereen kan meedoen. We stimuleren de breedtesport in Wageningen; voor iedereen moet sport beschikbaar zijn en een financiële beperking mag geen drempel zijn om mee te doen. Toegankelijke en bereikbare sportvoorzieningen zijn essentieel.
Sportverenigingen hebben aandacht voor sporters met een fysieke beperking, autisme en dementie. Ze bieden trainingen en vrijwilligersopleidingen aan, zodat trainers, leden en begeleiders leren omgaan met sporters met (beginnende) dementie en hen actief kunnen blijven betrekken bij de club. Bovendien is het nodig om ook voor de toekomst voldoende sportfaciliteiten te hebben, van openbare beweegplekken (denk aan de Nobelweg en Margrietplantsoen) tot sportparken en sportaccommodaties. Mede gezien de toename van het aantal inwoners in Wageningen, is uitbreiding van sportvelden en -hallen noodzakelijk; we willen hier ook tijdelijke (seizoensgerelateerde) accommodaties nadrukkelijk in beeld brengen.
Het is van belang dat elk kind aan het einde van de basisschool ten minste het zwemdiploma B heeft, liefst ook C. Wageningen is niet alleen gelegen aan de Rijn, maar kent ook ander openbaar water, zoals de stadsgracht, de Rooseveltsingel, de vijvers bij de Vredehorst, het Hooilandplein en het park bij de Mondriaanlaan. Het huidige zwembad is aan vervanging toe. Een nieuw zwembad biedt mogelijkheden voor verduurzaming en een buitenbad. Daarnaast willen we onderzoeken of het water in een deel van de Nijlantsingel geschikt gemaakt kan worden als zwemvijver. In de buitenruimte nodigen verschillende fiets-, wandel- en hardlooproutes uit tot bewegen en meedoen, zowel binnen de bebouwde kom als in het Binnenveld en op de Eng. Ook ondersteunen we initiatieven die met eigen financiering sportfaciliteiten in de openbare ruimte realiseren, zoals het gerealiseerde skatepark of een kleine skeelerbaan (helaas niet gerealiseerd).

Zo maken we dit concreet:
- We zetten ons in voor onderdak voor De Steck na de verplichte verhuizing uit het voormalig gebouw van ‘t Venster.
- Gebouwen worden zoveel mogelijk multifunctioneel benut. Niet alleen om het gebruik te optimaliseren, maar ook om dwarsverbanden tussen scholen, verenigingen, kinderopvang, muziekscholen, zorginstellingen en kerken te vinden en te versterken.
- Er komt een gevelfonds om historische gevels en daarmee de uitstraling van de binnenstad te verbeteren.
- De komende periode zetten we inclusief sporten in de schijnwerpers, met extra aandacht voor sporters met een beperking, autisme en (beginnende) dementie.
- Het Speelruimteplan moet geactualiseerd worden en omgezet in concrete acties.
- Elk kind is aan het einde van de basisschoolleeftijd zwemvaardig.
- We reserveren voldoende financiële middelen om zo spoedig mogelijk een nieuw, duurzaam zwembad te bouwen, bij voorkeur met buitenzwemgelegenheid.
- Er komt een onderzoek naar zwemgelegenheid aan de Nijlantsingel.
- Door o.a. tijdelijke hallen is er voldoende ruimte voor sport (zowel verenigingen als niet-georganiseerd).

4 Opstaan voor een duurzame en klimaatbestendige stad

De ChristenUnie staat op voor een economie met vrijheid om te ondernemen en die ook rekening houdt met de draagkracht van onze aarde. We staan voor de transitie naar een economie van genoeg, waarin we op een verantwoorde wijze genieten en gebruik maken van al het moois dat de wereld te bieden heeft. We willen een economie die kwaliteit toevoegt, in plaats van eenzijdig te focussen op kwantiteit. Maatschappelijk betrokken bedrijven en mensen zijn onmisbaar in een vitale lokale economie.
We spannen ons in voor een leven in balans met wat de aarde kan dragen, voor een groene en gezonde leefomgeving. We zetten ons in om verdere opwarming van de aarde te voorkomen, natuurgebieden goed te beschermen, en onze leefomgeving klaar te maken voor weersextremen. We staan bovendien op voor een duurzame landbouw en herstel van natuur en biodiversiteit.
Vanuit onze zorg voor de schepping én onze naasten neemt de ChristenUnie al jaren de verantwoordelijkheid voor maatregelen die we in Wageningen kunnen nemen. Het klimaatbeleid is een grote opgave, die veel vraagt van inwoners, bedrijven, instellingen en de gemeente. Het is daarom belangrijk dat de gemeente als partner naast de andere partijen staat en de kar trekt waar dit voor die partijen niet lukt. Voor de ChristenUnie staat rechtvaardigheid daarbij voorop: de transitie naar een duurzame samenleving kan alleen als die eerlijk verloopt. Om toekomstige generaties dezelfde kansen te geven, zal er veel moeten veranderen.

4.1 Duurzaam wonen en werken
De energietransitie begint bij energie besparen. Energie die je niet gebruikt, hoef je ook niet op te wekken. Een duurzaam huis is een zuinig huis. Dat is goed voor het klimaat en goed voor je portemonnee. Ook draagt verduurzaming van woningen bij aan een gezond leefklimaat van met name ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid, door temperatuurschommelingen op te vangen bij zowel hitte als vorst. Daarom helpt de gemeente inwoners met lage inkomens met het treffen van kleine isolatie- of andere energiebesparende maatregelen. Huiseigenaren en Verenigingen van Eigenaren (VVE’s) worden ondersteund bij het maken van verduurzamingsplannen. Omdat er soms eerst geïnvesteerd moet worden, voordat dit zich terugbetaalt in lagere energielasten, wil de ChristenUnie dat de Toekomstbestendig Wonenlening (via het Svn Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn)) of een vergelijkbare regeling) blijft bestaan.
Verduurzamen is soms een ingewikkelde opgave, zowel praktisch als financieel. Daarom ondersteunt de gemeente energiecoöperaties die collectieve inkoopacties organiseren. Ook is het bij landelijke subsidies soms een probleem dat deze pas achteraf worden betaald, terwijl de factuur van de aannemer of installateur daar niet op kan wachten. De gemeente schiet in dat geval de subsidie voor.
De Woningstichting moet volgens afspraken met het Rijk op 1 januari 2029 alle woningen met energielabel E, F en G hebben aangepast naar minimaal label D. Huurders die twijfelen over het energielabel van hun woning kunnen via de gemeente een second opinion laten uitvoeren. Soms zijn verduurzamings-projecten ingewikkeld, zoals rondom de Julianastraat. In deze gevallen moet de gemeente een leidende rol nemen.

4.2 Schone energie
Het opwekken van groene stroom is een grote opgave. We redden het niet alleen met het benutten van de daken, al is daarop wel de eerste inzet. De gemeente moet zich inzetten om ook de grote daken van bedrijven, scholen en sporthallen te gebruiken voor zonnepanelen en groen.
Netcongestie is een groot probleem, omdat het hoofdnetwerk tot 2030 onvoldoende is toegerust om grootschalige opwekking van duurzame energie aan het net te leveren. Ondernemers en bedrijventerreinen kunnen op ondersteuning van de gemeente blijven rekenen om samen slimme oplossingen voor netcongestie te verzinnen, bijvoorbeeld door het uitwisselen van elektriciteit, of door het plaatsen van batterijen.
Regeren is ook vooruitzien. Daarom worden er in de komende jaren wel stappen gezet ter voorbereiding op de realisatie van zonneparken en windmolens voor het moment dat deze weer aangesloten kunnen worden. Hiervoor hanteren we voor zonneparken de richtlijnen die in 2019 zijn vastgesteld in de Visie Buitengebied, zodat ook de biodiversiteit in het Binnenveld wordt versterkt en participatie van omwonenden en andere Wageningers wordt geborgd. Ook wordt het onderzoek naar windmolens voortgezet. Actieve betrokkenheid van omwonenden, grondeigenaren en andere belanghebbenden is bij dit onderzoek een voorwaarde. Dat geldt ook wanneer deze mensen aan de andere kant van de gemeentegrens wonen. Net als bij zonneparken is ook bij windmolens lokaal eigenaarschap een voorwaarde; hiermee komen ook de lusten lokaal terecht. Dat kan door als gemeente een deel van het eigenaarschap te nemen. De gemeente koopt zelf de eigen energie zoveel mogelijk lokaal of regionaal in.

Wageningen moet, net als de rest van Nederland, van het aardgas af. Voor een deel van Wageningen is een warmtenet als collectieve voorziening de beste optie, met de minste maatschappelijke kosten. We ondersteunen initiatieven om hele wijken of buurten van het gasnet af te koppelen en staan open voor coöperatieve modellen en publieke investeringen in warmtenetten, zodat de zeggenschap lokaal blijft. De gemeente speelt te allen tijde een rol in een warmtebedrijf. Bij voorkeur komt de warmte uit een duurzame bron, zoals geothermie, aquathermie, restwarmte van bedrijven of de rioolzuivering in Bennekom. Beëindiging van de levering van aardgas is pas aan de orde als het voor inwoners betaalbaar is om over te stappen op duurzame verwarming.

Houtkachels zorgen voor fijnstof en leveren daarmee niet alleen schade op voor het klimaat, maar ook voor de gezondheid. Bij nieuwbouw worden deze kachels daarom verboden. Voor bestaande woningen worden houtkachels ontmoedigd, houtstokers worden actief gewezen op de Stookwijzer en de landelijke ontwikkelingen met betrekking tot handhaving worden op de voet gevolgd.

4.3 Afval
In onze consumptie moeten we ons ervan bewust zijn dat voor alles dat we gebruiken grondstoffen nodig zijn. Deze zijn ofwel beperkt aanwezig, ofwel worden gewonnen op een manier die schade toebrengt aan mens en milieu en/of het klimaat. Net als voor energie geldt ook bij spullen: wat je niet gebruikt hoef je ook niet te maken.
Dat geldt voor de gemeente zelf: het voorkomen van afval is onderdeel van het circulaire inkoopbeleid. Samen met winkeliers wordt verpakkingsvrij winkelen gestimuleerd.
Het afval dat er wel is, moet goed gescheiden worden, zodat dit makkelijker opnieuw gebruikt kan worden. Afval is daarmee ook weer een waardevolle grondstof. Speciale aandacht is er voor de hoogbouw, waar afvalscheiding vaak nog beperkt mogelijk is. Het moet mogelijk blijven om als inwoners gratis afval naar het afvalbrengstation Het Waardepunt te brengen.
Er wordt actief gemonitord en gehandhaafd op zwerfafval en vervuiling door hondenpoep. Met organisatoren van evenementen worden afspraken gemaakt over afvalreductie en afvalscheiding.

4.4 Omgaan met extreem weer
Een groene leefomgeving is belangrijk voor het welzijn en de leefbaarheid in de wijken. Het draagt bij aan schone lucht en brengt de natuur tot in de stad. Ook nodigt een groene omgeving kinderen uit om buiten te spelen en elkaar te ontmoeten. Daarom is het belangrijk dat er vanaf elk huis een park of natuurgebied op loopafstand te vinden is. Om dit te bereiken wordt bijvoorbeeld een park aangelegd op een deel van het terrein van de gesloopte Olympiahal. Daarnaast kan de gemeente ook inwoners stimuleren om zelf een bijdrage te leveren, door bijvoorbeeld te helpen bij het klimaatbestendiger maken van straten en tuinen. De tegeltaxi van de gemeente haalt alle gewipte tegels op en via de gemeentewerf worden die gerecycled. Ook ondersteunen we het aanleggen van stoep- en geveltuintjes en moedigen we aan dat buren samen in hun straat zoeken naar meer ruimte voor groen. We zetten de subsidie voor het aanleggen van groene daken voort.

We zien daarnaast een actieve rol van de gemeente in het planten van bomen in versteende gebieden in Wageningen. Hittestress vormt een steeds groter probleem, bomen en ander groen zorgen voor schaduw en het vasthouden van water, en dus verkoeling. Daarom blijven bestaande bomen zoveel mogelijk behouden en worden nieuwe bomen en struiken geplant. Parkeerplaatsen gaan niet langer bestaan uit gesloten verharding, zodat water plaatselijk in de bodem kan infiltreren.
In bouwprojecten en het aanpakken van de openbare ruimte is klimaatadaptatie de norm. Pleinen krijgen oplossingen om water af te voeren naar plaatselijke maatregelen om water vast te houden, bijvoorbeeld door wadi’s.
De gemeente stelt een lokaal hitteplan op waarin de afspraken over de lokale of regionale aanpak van de gezondheidsgevolgen van hitte worden beschreven. Een lokaal hitteplan richt zich op individuele verzorgers en professionals, zorginstellingen en maatschappelijke organisaties. Met een lokaal hitteplan kan de gemeente eigen afwegingen maken tijdens een periode van hitte, los van het Nationaal Hitteplan. In een lokaal hitteplan staan afspraken over voorlichting en communicatie gericht op kwetsbare doelgroepen. Deze voorlichting bevordert de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van kwetsbare mensen.

4.5 Kansen voor mens en natuur
Zorgen voor de schepping moeten we leren. Daarom zet de gemeente in op behoud van natuur- en milieueducatie op alle scholen, want jong geleerd is oud gedaan.
We stimuleren bijenlandschappen en zorgen voor voldoende bomen, waarbij we de 3-30-300 groennorm hanteren. Dit betekent dat er vanuit elke woning 3 bomen zichtbaar zijn, ten minste 30% van de wijk in de schaduw van bomen valt en er binnen 300 meter van elke woning een park of groene openbare ruimte is. Deze richtlijn helpt gemeenten om prioriteit te geven aan vergroening en het verbeteren van de leefkwaliteit.
Wageningen is prachtig gelegen in een groene omgeving: de uiterwaarden van de Neder-Rijn, het Binnenveld (met de Hooilanden), de Eng en de rand van de Veluwe op de Wageningse Berg. De gemeente verankert de bescherming van natuurgebieden, zowel droge als natte natuur, in het omgevingsbeleid en in alle plannen. In die gebieden staat de natuur voorop.
De biodiversiteit in de bebouwde kom is vaak veel hoger dan gedacht. Hier komt meer aandacht voor en deze wordt goed beschermd, ook als er in bestaande wijken gebouwd wordt. Dat mag niet ten koste van stadsnatuur gaan. We werken aan groene schoolpleinen, ecologisch beheer van de openbare ruimte en biodiverse bedrijventerreinen.
Het doortrekken van de stadsgracht heeft positieve effecten op de waterkwaliteit. Dat is niet alleen gunstig voor het waterleven, maar ook voor installaties die warmte uit het water halen om appartementen te verwarmen. Dat is weer een mooie bouwsteen voor de energietransitie. Voorkomen moet worden dat de gracht enkel een stenen bak met water wordt, want dan voegt het weinig toe aan verkoeling en leefklimaat en niets aan de biodiversiteit en hoofdgroenstructuur. Voor de stadsgracht en het park Noordwest zien we mogelijkheden voor meer natuurvriendelijke oevers.

We zetten de subsidie voor groene daken voort en stimuleren ook andere initiatieven voor het verhogen van de biodiversiteit, zoals inbouwkasten voor vleermuizen of nestkasten voor gierzwaluwen. Bij nieuwbouw of grootschalige verbouw zien we toe op voldoende inpassing van natuurinclusieve maatregelen zoals afgesproken in het gemeentelijk biodiversiteitsbeleid. Ontwikkelingen moeten altijd gepaard gaan met (extra) groen of nieuwe voorzieningen voor bijvoorbeeld vogels, vleermuizen of wilde bijen. Hierbij wordt altijd gekeken naar mogelijkheden om aan te sluiten op lokaal aanwezige soorten of het realiseren van nieuwe verbindingen tussen bestaande groenstructuren.

Als er buiten de huidige bebouwde kom gebouwd gaat worden, dan moet ten minste de kans gegrepen worden om ook natuur te ontwikkelen, zoals aan de rand van Kortenoord is gebeurd. Door waterberging en andere klimaatadaptieve maatregelen te combineren met natuurontwikkeling zorgen we voor een prettige omgeving voor mens, dier en plant. Dieren hebben last van lichtvervuiling. We zoeken naar manieren om dit tegen te gaan. Waar mogelijk gaan lantaarnpalen aan via een bewegingssensor.
Op plekken waar sociale- en verkeersveiligheid niet in het geding is, is alle ruimte voor het laten groeien en bloeien van diverse bloemen en kruiden. Het gebruik van inheemse beplanting heeft de voorkeur. Er zijn veel groenstroken in Wageningen waar dit nog beter kan. Daarom willen we dat er voldoende budget is om groen te beheren en waar nodig te vervangen.
De volkstuinen op de Eng blijven behouden, dit is goed voor de gemeenschap en de biodiversiteit. Verstening van de Eng willen voorkomen en de zichtlijnen door het gebied, van hoog naar laag, behouden.
In het Binnenveld en de Oude Nude zien we kansen voor het beperken van het autoverkeer, betere wandel- en fietsroutes en het versterken van de biodiversiteit (mede door bijdragen aan het Landschapsfonds door zonneparken). De ecologische verbindingen tussen de Binnenveldse Hooilanden, Eng en Uiterwaarden moeten worden versterkt of ontwikkeld. Bij de herontwikkeling van de Grebbedijk staat de bescherming tegen hoogwater uiteraard voorop, maar daarnaast worden kansen benut om de ecologische waarden te versterken. Recreatie (wandelen, zwemmen, etc) kan alleen wanneer dit past binnen deze voorwaarden. De versterking van de dijk biedt ook kansen voor betere wandelroutes, met bankjes en een trap de dijk op ter hoogte van de Wageningse Afweg.

Zo maken we dit concreet:
- Behoud van de Toekomstbestendig Wonenlening (via de Svn of een vergelijkbare regeling).
- We ondersteunen initiatieven om hele wijken of buurten van het gasnet af te koppelen en staan open voor coöperatieve modellen en publieke investeringen in warmtenetten, zodat de zeggenschap lokaal blijft. De gemeente ondersteunt energiecoöperaties die collectieve inkoopacties organiseren. Waar nodig schiet de gemeente de subsidie voor.
- De gemeente speelt te allen tijde een rol in een warmtebedrijf. Bij voorkeur komt de warmte uit een duurzame bron. Beëindiging van de levering van aardgas is pas aan de orde als dit voor inwoners betaalbaar is om over te stappen op duurzame verwarming.
- Huurders die twijfelen over het energielabel van hun woning kunnen via de gemeente een second opinion laten uitvoeren ter ondersteuning van het verduurzamen van woningen.
- De gemeente zet zich in om grote daken van bedrijven, scholen en sporthallen te gebruiken voor zonnepanelen.
- Er worden de komende jaren stappen gezet ter voorbereiding op de realisatie van zonneparken en windmolens voor het moment deze weer aangesloten kunnen worden. Actieve betrokkenheid van omwonenden, grondeigenaren en andere belanghebbenden is bij dit onderzoek een voorwaarde.
- Het onderzoek naar windmolens wordt voortgezet, onder voorwaarde van lokaal eigenaarschap.
- Ondernemers en bedrijventerreinen kunnen op ondersteuning van de gemeente blijven rekenen om samen slimme oplossingen voor netcongestie te verzinnen, bijvoorbeeld door het uitwisselen van elektriciteit, of door het plaatsen van batterijen.
- De gemeente koopt eigen energie zoveel mogelijk lokaal of regionaal in.
- Om uitstoot van CO2 en fijnstof te beperken verbied de gemeente houtkachels bij nieuwbouw. Voor bestaande woningen worden houtkachels ontmoedigd, houtstokers worden actief gewezen op de Stookwijzer en worden de landelijke ontwikkelingen met betrekking tot handhaving op de voet gevolgd.
- Samen met winkeliers wordt verpakkingsvrij winkelen gestimuleerd.
- Het afval dat er wel is, moet goed gescheiden worden, zodat dit makkelijker opnieuw gebruikt kan worden. Met organisatoren van evenementen worden afspraken gemaakt over afvalreductie en afvalscheiding. Speciale aandacht is er voor de hoogbouw, waar afvalscheiding vaak nog beperkt mogelijk is.
- Er wordt actief gemonitord en gehandhaafd op zwerfafval en vervuiling door hondenpoep.
- Er wordt een park aangelegd op een deel van het terrein van de gesloopte Olympiahal.
- Er wordt in kaart gebracht waar bomen onvoldoende aanwezig zijn en we maken proactief werk van het invullen van de 3-30-300 regel door aanplant van extra bomen.
- De gemeente helpt inwoners met het klimaatbestendiger maken van straten en tuinen. De tegeltaxi van de gemeente haalt alle gewipte tegels op en via de gemeentewerf worden die gerecycled. Ook ondersteunen we het aanleggen van stoep- en geveltuintjes en moedigen we het aan dat buren samen in hun straat zoeken naar meer ruimte voor groen.
- Voor bestaande terreinen wordt in kaart gebracht waar risico’s op wateroverlast en/of droogte het grootst zijn en wordt onderzocht hoe dit verholpen kan worden.
- We zetten de subsidie voor het aanleggen van groene daken voort.
- In bouwprojecten en het aanpakken van de openbare ruimte is klimaatadaptatie de norm. Pleinen krijgen oplossingen om water af te voeren naar plaatselijke oplossingen om water vast te houden, bijvoorbeeld door wadi’s creëren we plekken voor waterberging. Parkeerplaatsen gaan niet langer bestaan uit gesloten verharding, zodat water plaatselijk in de bodem kan infiltreren.
- De gemeente stelt een lokaal Hitteplan op
- De gemeente zet extra in op natuur- en milieueducatie op alle scholen
- De stadsgracht wordt doorgetrokken, zodat deze meer bijdraagt aan verkoeling, leefklimaat, de biodiversiteit en hoofdgroenstructuur. Voor de stadsgracht en het park Noordwest zien we mogelijkheden voor meer natuurvriendelijke oevers.
- Natuurinclusief bouwen is de norm. Ontwikkelingen moeten altijd gepaard gaan met (extra) groen of nieuwe voorzieningen voor bijvoorbeeld vogels, vleermuizen of wilde bijen. Hierbij wordt altijd gekeken naar mogelijkheden om aan te sluiten op lokaal aanwezige soorten of het realiseren van nieuwe verbindingen tussen bestaande groenstructuren. Ruimtelijke ontwikkelingen mogen niet ten koste gaan van stadsnatuur. We werken aan groene schoolpleinen, ecologisch beheer van de openbare ruimte en biodiverse bedrijventerreinen.
- Autoverkeer in het Binnenveld en de Oude Nude wordt beperkt en wandel- en fietsverkeer wordt gestimuleerd.
- De ecologische verbindingen tussen de Binnenveldse Hooilanden, Eng en Uiterwaarden worden versterkt of ontwikkeld.
- Bij de herontwikkeling van de Grebbedijk staat de bescherming tegen hoogwater voorop, maar ook worden de ecologische waarden versterkt. De versterking van de dijk biedt ook kansen voor betere wandelroutes, met bankjes en een trap de dijk op ter hoogte van de Wageningse Afweg.

5 Opstaan voor een economie die werkt voor de mens

De ChristenUnie staat op voor een economie met vrijheid om te ondernemen en ook rekening houdt met de draagkracht van onze aarde. Lokale ondernemers, groot en klein, zijn daarbij belangrijk. Ze dragen bij aan lokale initiatieven en het verenigingsleven.
Samenwerking tussen overheid en ondernemers is nodig om oplossingen te creëren voor maatschappelijke problemen en te komen tot een duurzame gemeente. Dit betekent ook dat ons ondernemen niet bijdraagt aan uitbuiting van mensen hier of aan de andere kant van de wereld.
We maken de transitie naar een economie van genoeg, waarin we op een verantwoorde wijze genieten en gebruik maken van al het moois dat de wereld te bieden heeft. Een economie die kwaliteit toevoegt, in plaats van eenzijdig te focussen op kwantiteit.

5.1 Brede welvaart
We staan op voor een economie die dienstbaar is aan de samenleving. Een economie die niet draait om steeds meer, maar waarin het welzijn van de mens centraal staat en waar het gewoon is om op adem te kunnen komen. We kijken verder dan economische groei en materiële welvaart. Als ChristenUnie kijken we naar welvaart in de brede zin.

Een bloeiende economie gaat niet alleen over geld en winst. Daarom willen we een gemeente zijn die ondernemers helpt om duurzaam te werken, die samenwerkt met aanbieders van lokale/regionale producten en kansen biedt aan mensen die moeilijk aan een baan komen. Wij kiezen voor een economie waarin zorg voor elkaar en respect voor de schepping centraal staan. Dan bouwen we samen aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat waarin iedereen meetelt. Een belangrijk instrument hierbij is de ruimtelijke ordening. In de Omgevingsvisie legt de gemeente lange termijn doelen en in het omgevingsplan de regels voor de inrichting van de fysieke omgeving vast.

Onze ondernemende en creatieve gaven en talenten geven we de ruimte, terwijl we tegelijkertijd voluit invulling geven aan de opdracht om goed voor de aarde en de samenleving te zorgen.

Onze ondernemers (groot en klein) zijn een belangrijk onderdeel van Wageningen. Ze brengen leven in de straten, bieden werk aan de mensen om ons heen en bouwen mee aan een samenleving waarin we elkaar kennen en helpen. Daarnaast bieden ze betekenisvol werk aan onze inwoners. De ChristenUnie vindt dat dit onze waardering en vertrouwen verdient. Dus is het belangrijk om ruimte te geven om te ontwikkelen, zonder vast te lopen in regels en bureaucratie, daar moet een gemeente zich voor inzetten. Naast hen staan, met heldere afspraken, duidelijke communicatie en eerlijke kansen/ondersteuning waar nodig. Kortom, samenwerken vanuit vertrouwen in ondernemers die het goede willen doen.
Alle (nieuwe) bedrijven in Wageningen krijgen een welkomstpakket van de gemeente. In dit pakket worden verschillende initiatieven in de stad onder de aandacht gebracht, net als het Wageningse klimaatbeleid en wat ondernemers hierin kunnen doen. Het doel van dit pakket is om deze bedrijven te betrekken bij de Wageningse samenleving, zodat ze daar een waardevolle toevoeging aan kunnen geven, door bijvoorbeeld sponsoring, deelname aan duurzaamheidsacties, etc.
We mogen andersom ook verwachten dat ondernemers, bedrijven en onderwijsinstellingen zich dienstbaar tonen aan de Wageningse samenleving. Wederzijdse waardering mag zich behalve de fysieke en financiële ook in de sociale infrastructuur vertalen.

5.2 Duurzaam ondernemen
Veel ondernemers in Wageningen hebben duurzaamheid hoog op de agenda staan. Zij vinden hierin de gemeente als hun partner. Samen moeten we aan de slag met vergroening en revitalisering van bedrijfsterreinen, de energietransitie en een inclusieve arbeidsmarkt.
De komende periode wil de ChristenUnie graag samen met bedrijven op Nudepark 1 aan de slag met deze drie thema’s. Met ondernemers blijven we werken aan woon-werk en werk-werkverkeer. De gemeente zet zich in voor een goede bereikbaarheid van bedrijventerreinen met het openbaar vervoer en een logische fietsstructuur. Werknemers worden gestimuleerd om gebruik te maken van deelvervoersmiddelen en buiten de spits reizen.
De ChristenUnie is voor het behoud van winkels en bedrijfjes in de wijken, voor de levendigheid en het mogelijk maken van ontmoetingen in de buurt.
In regio Foodvalley worden afspraken gemaakt over het vestigingsbeleid voor nieuwe bedrijven. In Wageningen is ruimte voor kennisintensieve bedrijven op de Born Oost en maakindustrie op Nudepark 1 en 2. Verdere toename van bedrijventerreinen is in Wageningen niet nodig, ook gezien de ruimte die er in de regio nog is en die gevonden kan worden door revitalisering van bestaande bedrijventerreinen.
De regionale samenwerking brengt overheden, onderwijsinstellingen en ondernemers samen op onderwerpen als mobiliteit, circulair ondernemen en de transities op gebied van voedsel, energie en productieprocessen. De uitdagingen hier liggen vooral op het maken van de schaalsprong van een pilot naar een daadwerkelijk duurzamere economie.

5.3 Sociaal ondernemen
Een dienstbare economie is niet mogelijk zonder inclusiviteit. De gemeente Wageningen moet ondernemers helpen om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en vluchtelingen een plek te geven binnen hun bedrijf. Dit creëert niet alleen werkgelegenheid, maar geeft mensen hoop en perspectief. Daarom stimuleren en ondersteunen we sociale ondernemers. We richten een keurmerk op waar ondernemers op basis van sociale criteria lid van kunnen worden. Een keurmerk dat sociaal ondernemen en lokale inkoop aan elkaar verbindt. Een keurmerkhouder krijgt inkoopvoordelen bij de gemeente Wageningen, voor zover de aanbestedingsregels dit toelaten. Hiermee stimuleert de gemeente lokale inkoop.
Door inkoop kunnen ook maatschappelijke doelen bereikt worden. Die maatschappelijke opbrengst bij aanbestedingen kan groter zijn dan de directe kostenbesparing. We houden als gemeente vast aan een inkoopbeleid met doelen voor duurzaamheid, circulariteit, mensenrechten wereldwijd, lokaal inkopen en mensen met afstand tot de arbeidsmarkt.

5.4 Meedoen op de arbeidsmarkt
Het hebben van werk is belangrijk. Het is een plek waar onze talenten tot bloei komen en we in contact komen met anderen van diverse achtergronden. Wageningen kent veel kennisinstellingen (Wageningen UR, Friesland Campina, Keygene, Noldus, etc.), die van grote waarde zijn voor wereldwijde innovaties. We zijn hier trots op! Net als op de bedrijven waar het werk vooral met de handen wordt gedaan (winkeliers, fietsenmakers, veel huidige bedrijven op het Nudepark). De binnenstad is belangrijk voor Wageningen, niet alleen voor de boodschappen en het terrasbezoek, maar ook als werkgever.
De arbeidsmarkt is constant aan het veranderen. Steeds meer mensen beginnen voor zichzelf als ZZP’er. Nieuwe beroepen komen op en mensen die al lang bij een bedrijf werken, moeten worden bij- of omgeschoold. Voor de een is dat vanzelfsprekend, voor de ander is dat lastig. De ChristenUnie ziet graag dat overheid, onderwijs en ondernemers samen optrekken om iedereen te laten meedoen in deze ontwikkelingen. Voor mensen met een beperking moet het vanzelfsprekend zijn dat ook zij de mogelijkheid krijgen om hun talent in te zetten, of dat nu betaald of via vrijwilligerswerk is. De gemeente geeft hier zelf het goede voorbeeld in en maakt bedrijven hier enthousiast voor.

Het werken als ZZP’er kan schijnzelfstandigheid met zich meebrengen. Dit draagt niet bij aan duurzame arbeidsverhoudingen. De gemeente committeert zich aan de Wet DBA en huurt alleen nog maar ZZP’ers in die volledig voldoen aan de criteria van de Wet DBA. Alle ZZP’ers binnen Wageningen worden begeleid via het ondernemersloket en waar nodig geholpen naar een dienstbetrekking die past.
Veel nieuwe Wageningers komen uit het buitenland. Zij zijn op vele fronten een verrijking voor de stad en haar inwoners. We zorgen dat nieuwkomers zich welkom voelen. De gemeente zorgt dat belangrijke informatie niet alleen in het Nederlands, maar ook in het Engels beschikbaar is. Er wordt actief gewerkt aan de integratie van statushouders in de arbeidsmarkt, zodat ook zij een bijdrage leveren en zich welkom weten. We onderzoeken hoe ook vluchtelingen die nog geen verblijfsvergunning hebben met hun talenten kunnen bijdragen, tegen een eerlijke vergoeding.

5.5 Rust en bezinning
De ontwikkeling naar een 24-uurseconomie lijkt niet te stoppen. We zien daarbij ook dat mensen op zoek zijn naar rust en onthaasting. Onze samenleving en economie gedijen als er rustmomenten zijn. Vanuit onze christelijke levensovertuiging genieten we van de zondag als rust- en bezinningsmoment. God geeft ons allemaal elke week een dag om volop te genieten van rust, ontmoeting, familie en vrienden. De ChristenUnie wil de komende raadsperiode een maatschappelijk debat voeren met inwoners, winkeliers, sportverenigingen, vrijwilligersorganisaties en geloofsgemeenschappen over de waarde van rust. Herwaardering van christelijke feestdagen. In plaats van reguliere commerciële zondagsopeningen op Eerste Paas-, Pinkster- en Kerst-zondagen worden de historisch christelijke vieringen weer meer gewaardeerd. 
Zo maken we dit concreet:
- De gemeente onderhoudt goede relaties met ondernemers, er is structureel overleg en voldoende informele ontmoetingsmogelijkheden.
- Samen met ondernemers wordt gewerkt aan het optimaliseren van het centrale aanspreekpunt, zodat relevante informatie nog beter toegankelijk en toepasbaar wordt voor ondernemers.
- Er komt Keurmerk Sociaal Ondernemen dat extra kansen biedt aan lokale bedrijven om leverancier van de gemeente te worden.
- Brede Welvaart-data in kaart brengen door gemeentelijke data te combineren met bronnen zoals de Atlas voor Gemeenten. Zo kijken we verder dan geld en zien we wat betekenis geeft aan het leven. Deze informatie gebruiken we om de gebieden te identificeren waar vitaliteit en voorzieningen herstellen noodzakelijk is.
- Winkeliers mogen niet gedwongen worden om hun winkel op zondag te openen. De ChristenUnie is niet voor verruiming van de zondagsopenstelling van winkels.
- Kansen voor jongeren: stimuleer ondernemers om stageplekken, bijbanen en leerwerkplekken aan te bieden, vooral voor jongeren met een achterstand op de arbeidsmarkt.
- We zijn op zondag als fractie in en uit principe niet bereikbaar.

6 Mobiliteit brengt mensen bij elkaar

We staan op voor een goed bereikbaar Wageningen. Mobiliteit brengt mensen bij elkaar, om te werken, elkaar te ontmoeten of voor elkaar te zorgen. De ChristenUnie vindt het belangrijk dat we daarbij zorgen voor onze leefomgeving. Goede wegen, paden en OV-verbindingen zijn nodig waarbij de ChristenUnie mensen wil stimuleren om steeds de duurzaamste variant te kiezen.

De ChristenUnie wil naar schoner vervoer, waarbij lopen, fietsen en openbaar vervoer het belangrijkste is. Daarom kiezen we voor het STOMP principe: Eerst Stappen, dan Trappen (fiets), dan Openbaar vervoer, dan Mobility-as-a-Service (MaaS of deelmobiliteit) en vervolgens pas de Personenwagen. Meer dan de helft van de verplaatsingen gebeurt op korte afstand. Daarom krijgt langzaam verkeer voorrang. Dit maakt onze woonomgeving leefbaar, veilig en duurzaam. Daarbij houden we rekening met mensen met een beperking, door een toegankelijke omgeving te creëren voor iedereen.

6.1 Voetgangers (Stappen)
Mobiliteit begint zodra je het huis uit gaat. Voetpaden en oversteekplekken moeten zonder obstakels zijn, zodat ze begaanbaar zijn met rolstoel, rollator en kinderwagen. Dit is een van de adviezen van het Inwonersberaad over mobiliteit (2025). Om dit te verbeteren, trekken wij de portemonnee voor goed onderhoud, geen kuilen in de stoep en goede op- en afgangen. We gaan actief kijken naar probleemlocaties en pakken deze aan. Hierbij nemen we de input van bewoners mee.
Wandelpaden van en naar openbare voorzieningen (winkels, huisartsen, etc.) wil de ChristenUnie voorzien van voldoende bankjes, zodat ook mensen die minder goed ter been zijn geregeld kunnen rusten, of elkaar ontmoeten. De paden hebben ook voldoende schaduw. We zien ruimte voor de recreatieve wandelaar en het maken van ommetjes. Hiervoor zijn goede verbindingen vanuit de stad naar het groene buitengebied nodig, maar ook valt te denken aan het doortrekken van het Wallenpad langs de stadsgracht.

6.2 Fietsers (Trappen)
Er wordt in Wageningen heel veel gefietst en we zien hier gelukkig nog steeds groei. Er is de afgelopen jaren al veel geïnvesteerd in het verbeteren van de fietsroutes, maar er zijn nog steeds knelpunten die verbeterd moeten worden. Nu er duidelijkheid is over de oplossing over de bereikbaarheid van Wageningen met de auto, kan er nu ook werk gemaakt worden van de fietsstructuur aan de noordkant van Wageningen. Zo moet het fietspad aan de noordzijde van de Nijenoord Allee verbreed worden, zodat fietsers op de route Kortenoord/BSP en de Campus de hoofdwegen niet over hoeven te steken. Dat is winst voor auto én fiets. De fietspaden langs de Van Uvenweg (tussen Julianastraat en Churchillweg) moeten verbreed worden, of deze weg moet ook als fietsstraat worden ingericht.
Naast fietsstraten en fietspaden is ook fietsparkeren nog een grote uitdaging in het centrum, bij het busstation en rond verschillende winkels daarbuiten. Om hier wat aan te kunnen doen, willen we het Beuningplein deels herinrichten als fietsenstalling en de weg voor de AH af te sluiten voor autoverkeer. In het centrum missen bovendien duidelijke oplaadpunten voor e-bikes en gemarkeerde parkeerplekken voor brommers en bakfietsen.

6.3 Openbaar vervoer
In 2026 komen er nieuwe buslijnen bij, zodat Wageningen via diverse routes verbonden blijft met Ede (station en ziekenhuis), Arnhem en ook Nijmegen. De gemeente zorgt voor goed onderhoud van de (wandel)routes naar de haltes, die goed toegankelijk moeten zijn voor mensen in een rolstoel. We houden vast aan reclamevrije bushokjes. Op diverse plekken zijn er onvoldoende, overdekte fietsparkeerplaatsen bij bushaltes, en ook bij het busstation; dat willen we verbeteren. Delen van Wageningen zijn slecht bereikbaar met OV. We willen onderzoek of een kleinschalig, doelgericht buurtbusinitiatief haalbaar is in Wageningen (inclusief de kosten), met belangrijke rol voor vrijwilligers, met als doelgroep vooral senioren, gehandicapten en mindervaliden.

6.4 Auto
We stimuleren het gebruik van zero-emissie deelauto's. Zeker als inwoners onderling auto’s gaan delen willen we dat mogelijk maken. Commerciële deelauto’s faciliteren we op de logische plekken. Bij nieuwe grote woningbouwprojecten wordt altijd gekeken of deelmobiliteit onderdeel van het project kan worden. Zo is voor nieuwe bewoners meteen duidelijk hoe zij van en naar hun nieuwe huis kunnen. Bij de parkeernorm wordt hiermee rekening gehouden.
In het centrum zien we ruimte voor vergroening en fietsparkeren door het realiseren van een parkeergarage aan de rand van het centrum. Bestaande parkeerplaatsen (Beuningplein, Junushoff en Gedempte Gracht) kunnen worden ingericht als plekken om te verblijven. Een goed herkenbare looproute van de parkeergarage naar de Hoogstraat hoort hier ook bij.
In Wageningen hebben we al een relatief hoge laadpaaldichtheid, en die voorsprong moeten we ook houden. Een snellaadstation ontbreekt echter nog. Dit kan bijvoorbeeld gerealiseerd worden bij benzinestations of grotere parkeerterreinen. Bij nieuwe laadpalen pleiten we voor slimme laadpalen, zodat elektrische auto’s als buffer kunnen dienen in het elektriciteitsnetwerk. Inwoners krijgen de mogelijkheid de eigen auto op te laden via een kabel over de stoep of een klein geultje tussen de tegels, mits voldoende voorzorgsmaatregelen zijn genomen (voorkomen van valgevaar passanten).
Per dag rijden diverse pakketdiensten vele kilometers door de gemeente voor het bezorgen en ophalen van bestellingen. Pakketpunten kunnen de omvang van dit verkeer beperken. Ook verkent de gemeente met lokale ondernemers of een gezamenlijke bezorgservice opgezet kan worden om onnodige verkeersbewegingen te voorkomen.

De provincie heeft gekozen voor het Alternatief Bestaande Route om Wageningen bereikbaar te houden voor auto’s. Dit levert een extra belasting op voor de Nijenoord Allee. Dit met inbegrip van een onderdoorgang, zodat fietsers ter hoogte van de Churchillweg zonder moeite de doorgaande weg over kunnen steken. De ChristenUnie is blij met deze keuze, maar wil zich – zoals altijd onze insteek was – volop inzetten voor de aanwonenden van de Nijenoord Allee. Zij hebben recht op een woning, een tuin, een wijk waarin het veilig wonen is en geluid en fijnstof geen grotere schade veroorzaken aan de gezondheid. Het leefklimaat mag niet achteruitgaan, maar moet zelfs verbeteren.
Om de leefbaarheid en verkeersveiligheid verder te vergroten, dienen alle woonstraten ingericht te worden als 30 km/uur-weg. Om sluipverkeer te voorkomen en automobilisten zo min mogelijk door de wijken te laten rijden, blijft 50 km/uur de snelheid op de ‘Ruit’ (Lawickse Allee, Stadsbrink, Ritzema Bosweg, Diedenweg, Mansholtlaan, Nijenoord Allee, Kortenoord Allee) en op de Hollandseweg in Wageningen-Hoog.

6.5 Verkeersveiligheid en -educatie
Jaarlijks zijn er te veel ongelukken op de paden en wegen van Wageningen. Daarom zetten we in op verkeersveiligheid en verkeerseducatie. Daarom willen straten waar kinderen veilig samen kunnen buiten spelen.
Iedereen moet de kans krijgen om te leren fietsen, zowel de kinderen die naar school gaan als de (buitenlandse) studenten en medewerkers die niet of onvoldoende fietsvaardig zijn. Aan beide groepen worden fiets- en verkeerslessen aangeboden.
De gemeente sluit actief aan bij campagnes rond fietsverlichting, BOB, MONO, stimuleert deelname aan het verkeersexamen op scholen in groep 7. Voor fietscomfort en -veiligheid worden paaltjes op fietspaden zoveel mogelijk verwijderd.

Zo maken we dit concreet:
- We verbeteren voet- en wandelpaden met plaatsen extra bankjes, goede op- en afgangen, en voldoende onderhoud, op basis van bewonersinput en probleemlocaties.
- De fietspaden aan de noordzijde van Nijenoord Allee worden verbreed met 2-richtingen inrichting; het deel Van Uvenweg (tussen Julianastraat en Churchillweg) wordt ook fietsstraat, dan wel de smalle fietspaden worden verbreed.
- Het Beuningplein wordt heringericht als fietsenstalling, de weg voor AH wordt afgesloten voor auto’s, en er komen extra en duidelijke oplaadpunten voor e-bikes in het centrum.
- Er komen fiets- en verkeerslessen voor kinderen, studenten en medewerkers die onvoldoende fietsveilig zijn, we stimuleren deelname aan veiligheidscampagnes en het verkeersexamen.
- We willen een onderzoek naar haalbaarheid van een kleinschalig, doelgericht buurtbus initiatief.
- Er komen meer zero-emissie deelauto’s en geïntegreerde deelmobiliteit bij nieuwe woningbouwprojecten, gestimuleerd en gefaciliteerd door de gemeente.
- Er komen snellaadstations en slimme laadpalen, en we faciliteren dat inwoners veilig thuis kunnen opladen met kabels of geultjes, zonder gevaar voor voetgangers.
- Er komt een verkenning met lokale ondernemers om een gezamenlijke bezorgservice op te zetten, zodat onnodige verkeersbewegingen worden voorkomen.
- Bij de provinciale plannen rond Nijenoord Allee zorgen we voor verbeteren van leefklimaat, veiligheid, geluid- en fijnstofreductie omwonenden in o.a. Roghorst en Tarthorst.
- Waar nog niet gebeurt, worden woonstraten als 30 km/uur-wegen ingericht om leefbaarheid en verkeersveiligheid te vergroten.

7 Opstaan voor een rechtvaardige overheid

De ChristenUnie staat op voor een overheid die bondgenoot is van de samenleving, een baken van vrijheid en gerechtigheid. De overheid moet dienstbaar zijn aan het goede leven, strijden tegen onrecht en mensen beschermen.
We willen dat de overheid betrouwbaar en integer is. We willen een open en transparante overheid, die de waarheid dient, recht doet en de vrijheid verdedigt. We zorgen voor veiligheid en bestrijden criminaliteit zoals drugsgebruik en drugshandel, mensenhandel, en prostitutie, met ferme hand. We zorgen daarbij altijd voor de grondrechten, menselijke waardigheid en digitale veiligheid.
Een goed besluit is meer dan de helft plus één tijdens een stemming. We willen dat inwoners betrokken en gehoord worden, waarbij er aandacht is voor de belangen van minderheden. Zo werken we aan een overheid die verbindt, beschermt en betrouwbaar is.

7.1 Een betrouwbare overheid
De ChristenUnie staat op voor een overheid waar mensen op kunnen rekenen als ze er zelf niet meer uit komen, die recht doet en ervoor zorgt dat de samenleving bloeit. Een samenleving waar mensen elkaar zien en helpen, verbinding zoeken en over verschillen praten. Dat is het principe waarop onze democratische rechtsstaat is gebouwd. We staan niet voor een grote overheid of voor een grote markt, maar we staan voor een sterke samenleving. Een samenleving die het resultaat is van inwoners en maatschappelijke verbanden samen.

In deze tijd lijkt het recht van de sterkste te triomferen. Maar de ChristenUnie staat op voor de sterkte van het recht, voor vrede stichten, voor omzien naar elkaar.
Mensen redden het niet altijd alleen, en zelfs niet altijd samen. De gemeente heeft dan als taak naast mensen te staan. De overheid is een schild voor de zwakke, zo lezen we in de Bijbel. Inwoners moeten een beroep kunnen doen op de overheid als hun vrijheid, gezondheid, veiligheid of bestaanszekerheid in het geding is. Om die reden is het goed dat de overheid ook grenzen aangeeft, handhaaft, normeert en kadert.
Binnen de gemeenteraad zet de ChristenUnie zich in op luisteren naar mensen en samenwerken. Het wel of niet deelnemen in een coalitie is daarbij niet doorslaggevend. Als fractie willen we betrouwbaar, integer en constructief zijn. We laten ons daarbij leiden en inspireren door de Here God die van mensen vraagt: ‘…niet anders dan recht te doen, trouw te betrachten en nederig de weg te gaan van je God’ (Micha 6:8).

Voor veel mensen wordt de samenleving complex. Veel ouderen, nieuwkomers en laaggeletterden vinden het vaak ingewikkeld om op tijd de juiste informatie te vinden of om bij de overheid aan te kloppen voor hulp. Regels moeten daarom simpel, vindbaar en goed uitlegbaar zijn.
Ook de lokale overheid heeft de roeping om recht te doen. Elke inwoner van Wageningen heeft recht op een rechtvaardige behandeling, onafhankelijk van gender, afkomst, handicap of andere status. Discriminatie en racisme doen afbreuk aan die gelijkwaardigheid en vrijheid. Het bestrijden ervan kan niet door de politiek of de gemeente alleen. De hele samenleving speelt een rol.

7.2 Financiën en bestuurskracht
Wageningen is een sociale én groene gemeente. De ChristenUnie wil dat ook voor de toekomst zo houden. Vanaf 2028 dreigt echter een flink tekort in de gemeentebegroting, omdat we minder geld krijgen van het Rijk. Dit is het zogeheten ‘ravijnjaar’. Om ook op termijn onze duurzame en sociale beleid uit te kunnen voeren, zijn ombuigingen onvermijdelijk, tenzij een nieuw kabinet de bezuinigingen op gemeenten ongedaan maakt. De effecten van deze ombuigingen zullen zeker gemerkt worden. De ChristenUnie hecht aan gedegen financieel beleid. Gemeenschapsgeld is geen eigen geld van de gemeente. Het huishoudboekje van de gemeente moet structureel sluitend zijn. We willen geen lasten doorschuiven naar volgende generaties en blijven werken aan een financieel weerbare gemeente. De ChristenUnie wil daarom dat er een zorgvuldig proces komt, waarin mogelijke bezuinigingen en ombuigingen tijdig worden geïnventariseerd, de consequenties voor inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties helder in beeld worden gebracht en al deze groepen op tijd hun verhaal kunnen doen bij de gemeenteraad. Zo kan de raad alle belangen goed tegen elkaar afwegen. Bezuinigingen mogen niet eenzijdig neerkomen op de schouders van wie het minst kan dragen. Een verhoging van de ozb is niet onbespreekbaar, als na deze afweging duidelijk wordt dat de extra inkomsten nodig zijn om voorzieningen in stand te houden. Nieuwe investeringen vanaf 2028 zijn pas mogelijk wanneer er structurele dekking in de begroting is. De ChristenUnie blijft de lobby naar het Rijk ondersteunen voor voldoende middelen voor gemeenten.
De gemeente Wageningen ‘bokst boven haar vermogen’. Zo luidde de conclusie van een onderzoek naar de bestuurskracht van de gemeente. Dat klinkt goed, want het betekent dat je beter presteert dan verwacht kan worden van een gemeente van ongeveer 40.000 inwoners. De vraag die hierbij wel gesteld moet worden is hoe lang dat vol te houden is. Dit vraagt namelijk veel van de ambtelijke organisatie, die wanneer je zo doorgaat, langzaam wordt opgebrand. Voor de ChristenUnie is een ‘schaalsprong’ met heel veel extra woningen en daarbij horende extra voorzieningen, niet nodig. We willen capaciteit en middelen inzetten om ook in de toekomst sociaal en duurzaam beleid goed uit te kunnen voeren. Zo blijft Wageningen een sterke, groene en sociale gemeente.

7.3 Referendum
Referenda zijn geen oplossing bij complexe politieke vraagstukken. Bij raadgevende referenda is de uitslag bovendien niet bindend, wat vaak leidt tot verwarring en ontevredenheid. Een (brede) enquête is een betere vervanging in die gevallen waarin de gemeente de mening van inwoners wil betrekken. Bij belangentegenstellingen is het uiteindelijk de gemeenteraad, die als hoeder van het algemeen belang, knopen doorhakt. Het lokaal bestuur blijft eindverantwoordelijk.
De ChristenUnie staat open voor nieuwe vormen van inwonersparticipatie. Een Inwonersberaad kan een waardevolle toevoeging zijn om tot oplossingen te komen. Dat staat of valt wel met goede vraagstelling en ondersteuning.
Democratie is geen statisch begrip, er moet aan gewerkt worden. Daarom wil de ChristenUnie zich inzetten om ook jongeren te betrekken bij de lokale democratie, want het gaat om hún toekomst. Daarnaast vinden wij het belangrijk dat zij ervaring opdoen met een democratische rechtsstaat, waarin door dialoog geprobeerd wordt tegenstellingen te overbruggen.

7.4 Inwonersinitiatieven en participatie
De gemeente waardeert initiatieven van inwoners en organisaties. Hierbij past een overheid die meedenkt, participeert, drempels verlaagt en faciliteert. De ChristenUnie stimuleert dat inwoners zichzelf organiseren in bijvoorbeeld coöperaties en buurtinitiatieven, om daarmee verantwoordelijkheden op zich te nemen op het gebied van duurzaamheid, zorg, wonen, lokale economie of wijkbeheer.

Bewoners worden bij bouwplannen in hun directe omgeving in een zeer vroegtijdig stadium actief betrokken. Bewoners, gemeente en ontwikkelaar zitten gezamenlijk en op basis van gelijkwaardigheid aan tafel om na te denken over de context van het gebied, de beoogde doelen, wat er nodig is en hoe een nieuwe ontwikkeling in de huidige context kan passen. Ieder geeft van te voren de randvoorwaarden aan waarbinnen er speelruimte is om gezamenlijk tot een invulling te komen. De rollen en verwachtingen worden vooraf uitgesproken.
Het is vooraf helder welke besluiten waar worden genomen, wanneer en met wie.
Voor ontwikkelaars is het ruimtelijk proces bekend. Voor omwonenden is dat een nieuwe en vaak eenmalige ervaring. Daarom is ondersteuning van omwonenden via een onafhankelijk procesbegeleider van belang. Deze wordt betaald uit een gebiedsontwikkelfonds. Dit fonds wordt gevuld door bijdragen van ontwikkelaars die hun plan willen uitvoeren.
Door actief samen op te trekken, worden buurten en initiatieven beter en zijn omwonenden betrokken en eigenaar van ontwikkelingen in hun buurt.
De gemeente heeft bij woningbouwinitiatieven de rol om het algemeen belang voor ogen te houden. Dat betekent dat vastgehouden wordt aan vastgesteld beleid en de belangen van omwonenden, toekomstige bewoners, groen en biodiversiteit boven de financiële belangen van een ontwikkelaar gaan.

7.5 Een veilige samenleving
De ChristenUnie staat op voor een weerbare samenleving als beste voorbereiding in een wankele wereld. In de toenemende zorgen over veiligheid door globalisering is de oplossing niet ‘ieder voor zich’, maar kan een samenleving waarin mensen naar elkaar omzien het verschil maken. Dat kan zijn in de straat, een wijk, een buurthuis, een vereniging of de kerk. Veel mensen zijn op zoek naar zingeving en doel van hun leven. De samenleving, en haar instituties als scholen, kerken en verenigingen, moet voor iedereen de hoeksteen kunnen zijn van sociale veiligheid, van het krijgen van vertrouwen, houvast en zingeving. Daarin investeren is hard nodig in onze geïndividualiseerde samenleving.

Veiligheid
De overheid heeft de taak om inwoners zo goed mogelijk te beschermen en criminaliteit te bestrijden. Dit betekent dat er actief ingezet moet worden op de bestrijding van straatintimidatie en relatiegeweld zoals femicide, (seksueel) grensoverschrijdend gedrag, stalking en huiselijk geweld.
Veilige en leefbare buurten ontstaan wanneer mensen naar elkaar omzien, in samenwerking met de wijkagent als het directe aanspreekpunt voor inwoners. Voor veiligheid is samenwerking tussen allerlei partijen van groot belang. Dit gaat niet vanzelf, de gemeente moet daarin het voortouw nemen.

Radicalisering vormt een bedreiging voor de manier waarop wij in Nederland in vrijheid en veiligheid leven. Dit ontstaat als personen of groepen opvattingen ontwikkelen die haaks staan op de democratische rechtsorde en bereid zijn daar in de praktijk consequenties aan te verbinden. Naast het beschermen van de samenleving als geheel heeft de overheid ook een taak bij het beschermen van de individuele (minderjarige) inwoner. Het weerbaar maken van individuen tegen radicaal gedachtegoed werkt preventief. Vooral jongeren die op zoek zijn naar hun plek in de samenleving zijn kwetsbaar.

De gemeente moet de digitale veiligheid goed op orde hebben, zodat onze gegevens goed beveiligd zijn en de privacy wordt gewaarborgd. Voor een goede vervulling van de wettelijke taken en verplichtingen heeft de gemeente de beschikking over gevoelige persoonsgegevens. Voor het vertrouwen in de overheid is het van groot belang dat zorgvuldig met die gegevens wordt omgegaan. Tegelijk is het koppelen van gegevens nodig om snel de juiste zorg te kunnen geven.

Vrijheid in Wageningen
Stad van de bevrijding, een titel die Wageningen op de kaart zet. Jaarlijks vieren we het einde van de Tweede Wereldoorlog met ceremonies en festiviteiten op 4 en 5 mei. Door het jaar heen zijn er diverse activiteiten die jong en oud bewust maken van de waarde van vrijheid en democratie.
Wageningen is een stad waar veel culturen elkaar ontmoeten. Er wonen veel nationaliteiten in onze stad, vooral door onze universiteit en de asielzoekerscentra. We streven naar een tolerante gemeente waarin iedereen respectvol met elkaar omgaat, waar inclusie en acceptatie hoog op de agenda blijven staan. We hebben daarbij niet alleen oog voor minderheden, maar ook voor minderheden binnen de minderheden. Wij willen een gemeente zijn waar mensen rekening houden met elkaar en waar iedereen zich vrij en veilig voelt, ongeacht leeftijd, geslacht, culturele achtergrond of seksuele geaardheid. Een gemeente waar elke vorm van racisme en discriminatie wordt bestreden. Waar iedereen veilig over straat kan en waar meldingen van discriminatie altijd serieus worden genomen en voortvarend worden opgepakt. Vrijheid is ook iets om uit te delen. Het is geen doel op zichzelf, maar een randvoorwaarde om goed en samen te kunnen leven.

Mensenhandel betekent per definitie het uitbuiten van mensen. Daarbij wordt dwang, misleiding, machtsmisbruik of misbruik van een kwetsbare positie toegepast. Mensenhandel komt niet alleen in de prostitutie voor, maar ook in de horeca, de agrarische sector en productiewerk in de vorm van economische uitbuiting. De ChristenUnie wil dat onze gemeente zich, in samenwerking met andere gemeenten en organisaties, actief inzet tegen deze ernstige en complexe vorm van criminaliteit.

Zo maken we dit concreet:
- Zorg voor duidelijke en toegankelijke informatie: regels en procedures begrijpelijk maken, meertalig en visueel ondersteunen, én inwoners actief helpen via één centraal loket, spreekuren en vrijwilligers.
- We continueren en versterken inclusie en gelijke behandeling, samen met inwoners en organisaties.
- Indien er onvoldoende geld komt van rijksoverheid, voeren we een zorgvuldig bezuinigingsproces uit: we inventariseren tijdig ombuigingen, brengen effecten voor inwoners, bedrijven en organisaties in beeld, en betrekken hen actief bij besluitvorming in de gemeenteraad.
- Nieuwe investeringen vanaf 2028 zijn pas mogelijk, wanneer er structurele dekking in de begroting is gevonden.
- Er komen nieuwe vormen van inwonersparticipatie, zoals brede enquêtes en inwonersberaden, met speciale aandacht voor duidelijke ‘spelregels’ en goede begeleiding van het proces.
- Er komt een onafhankelijke procesmanager bij alle nieuwe bouw- en gebiedsontwikkelingen, betaald uit een gebiedsontwikkelfonds, die bewoners, gemeente en ontwikkelaars begeleidt en belangen van omwonenden bewaakt.
- Criminaliteit, uitbuiting en radicalisering worden actief bestreden met een grotere rol voor wijkagenten en sociale partners, waarbij een veilige digitale gegevensverwerking geborgd is.

extra standpunten CU kieskompas

13. Stelling: De hondenbelasting moet worden afgeschaft
niet mee eens
De ChristenUnie is niet voor afschaffing van de hondenbelasting. Honden zorgen geregeld voor overlast wanneer hondenpoep niet wordt opgeruimd. De gemeente maakt kosten voor handhaving bij overlast door hondenpoep en investeert in hondenuitlaatplaatsen. Het is redelijk dat deze kosten via de hondenbelasting op hondeneigenaren worden verhaald, mits hiervoor een redelijk bedrag wordt gehanteerd.

15. Stelling: Horecaondernemers in de gemeente Wageningen mogen zelf hun sluitingstijden bepalen.
helemaal niet mee eens
Latere sluitingstijden voor horeca kan leiden tot onder andere overlast voor omwonenden en dat vinden wij zwaarder wegen dan financiële afwegingen van ondernemers. Daarnaast kunnen verschillen in sluitingstijden leiden tot oneerlijke concurrentie tussen horecazaken.

21. Stelling: In de gemeente Wageningen moet meer cameratoezicht komen.
niet mee eens
Meer cameratoezicht is niet nodig, want er zijn op dit moment geen ‘hotspots’ binnen de gemeente Wageningen waar cameratoezicht een specifieke meerwaarde zou zijn die een dergelijke investering zou verantwoorden. Op speciale dagen zoals, 5 mei, kunnen wij ons vinden in tijdelijk cameratoezicht vanwege verhoogd veiligheidsrisico, maar permanent cameratoezicht zien wij niet zitten.

23. Stelling: De gemeente moet meer geld uitgeven aan kunst en cultuur.
niet mee eens
De gemeentelijke tegemoetkoming voor lokale verenigingen en scholen vergroten prima mogelijk is binnen het huidige budget en dat dit alleen vraagt om een andere verdeling van de kosten.

25. Stelling: De gemeente moet de dierenartskosten voor mensen met een laag inkomen vergoeden.
mee eens
Een viervoeter voor eenzamen of ouderen kan wenselijk zijn. We zien het als taak van de gemeente om dit te faciliteren als een (te) kleine beurs dit onvoldoende toelaat. Geld voor dierenartskosten hoort hier ook bij, zodat dierenwelzijn niet in het geding kan komen wanneer inwoners niet (of te laat) naar een dierenarts gaan. Het is dan echter wel van belang dat dit proportioneel is: een hond of 2 katten is acceptabel, maar een klein asiel met 9 katten niet.

30. Stelling: De gemeente moet geen uitspraken doen over buitenlandse oorlogen en conflicten
neutraal
Uitspraken doen over internationale politiek is geen gemeentelijke aangelegenheid; het levert doorgaans spanning en polarisatie op, omdat de standpunten van onze inwoners al ver uiteen kunnen liggen. De ChristenUnie realiseert zich echter wel dat een dergelijk middel ook een bijdrage kan leveren aan tegemoetkoming van gevoel van inwoners. Binnen het kader van de vrijheid van meningsuiting van onze inwoners, via de volksvertegenwoordiging, willen dit ook niet expliciet verbieden.